Przepisy budowlane w krajach skandynawskich

W Szwecji, Danii i Finlandii przepisy Unii Europejskiej dotyczące przeprowadzania badań i klasyfikacji właściwości ogniowych materiałów budowlanych – ujęte w spójny system klas reakcji na ogień – zostały już wprowadzone (w 2002 roku). Europejski system klasyfikacji stał się już częścią systemu prawnego Unii Europejskiej (UE) 2 lata wcześniej (decyzja nr 2000/147/EC).

Polska jest w przededniu wprowadzenia euroklas na materiały budowlane, a obecnie jesteśmy na etapie, na którym jeszcze niedawno były kraje skandynawskie.

Na przykładzie prac przygotowawczych w Szwecji możemy prześledzić jak normy narodowe były przystosowywane do zharmonizowanego systemu europejskiego.

Kiedy w 1988 r. wydana została unijna dyrektywa dotycząca wyrobów budowlanych oczywistym stał się fakt, że niezbędne jest stworzenie ujednoliconych metod badań ogniowych i klasyfikowania wyrobów budowlanych. To był warunek wstępny do przyszłego ozn aczanie wyrobów budowlanych znakiem CE i tym samym, dla wielu producentów materiałów budowlanych, uzyskania dostępu do większego rynku zbytu.

W krajach członkowskich Unii Europejskiej nie stosowano wcześniej jednolitych metod badań reakcji wyrobów budowlanych na ogień oraz ich odporność ogniową. Rodziło to wiele nieporozumień i nie pozwalało na swobodny przepływ produktów i technologii pomiędzy krajami członkowskimi Unii.

Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) opracował Normą Europejską – EN, a kraje zrzeszone w Europejskim Komitecie Normalizacyjnym zostały zobowiązane do jej wdrożenia w określonym czasie. Tutaj trzeba zaznaczyć, że nie wystarczą jednak same normy dotyczące przeprowadzania badań. Również muszą być dostępne kryteria klasyfikacji – euroklasy, które w propozycji unijnej zostały przedstawione w zupełnie odmienny sposób niż w obowiązujących dotychczas normach krajowych. W skrócie – nowy system zawiera 7 klas ogniowych dla wyrobów budowlanych (od A1 do F). Wymagane są również dodatkowe klasyfikacje ze względu na wytwarzanie dymu oraz występowania płonących kropli. Łącznie daje to 39 możliwych klas.

Przepisy ustawowe

Kraje skandynawskie, Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja mają długą tradycję współpracy na polu przepisów budowlanych. Owocem tej współpracy są przepisy ogniowe, procedury badań i klasyfikacji, które w większości krajów skandynawskich są bardzo do siebie podobne. Jeśli już pojawią się różnice to zazwyczaj są bardzo niewielkie. W Danii i Norwegii taka klasyfikacja ujęta jest w normach podczas, natomiast w Finlandii i Szwecji podane są one w wytycznych załączonych do przepisów budowlanych. Ponadto, w Danii publikowane są wytyczne dotyczące wyrobów, które mogą być uznane jako spełniające warunki bez przeprowadzania badań.

Stosowanie wyrobów izolacyjnych

Wyroby izolacyjne są powszechnie stosowane do izolacji ścian, poddaszy, strychów, w konstrukcjach dachowych, fasadach, samonośnych elementach typu panele warstwowe. Szwedzkie przepisy prawne oparte są na wynikach badań, a przyjęte wcześniej rozwiązania natury nakazowej podawane są jedynie w formie porad. Jednakże, takie “porady” są szeroko stosowane i dają rozwiązania, które w większości przypadków zapewniają wysoki poziom bezpieczeństwa. Poniżej opisane zostały przyjęte wcześniej rozwiązania zaproponowane jako porady w przepisach prawnych.

Ściany

W przypadku, gdy izolacja umieszczona jest wewnątrz konstrukcji ściany nie ma żadnych wymogów dotyczących tej izolacji. Jednakże, zewnętrzna warstwa ściany powinna być, np. w miejscach występowania dróg ewakuacyjnych “ognioochronna” (niepalna) lub należeć do euroklasy K10. Powodem jest to, że palna izolacja powinna być chroniona przed zapaleniem się w początkowej fazie rozwoju pożaru.

Poddasza i strychy

Te przestrzenie powinny zostać podzielone na obszary nie większe niż 400 m 2 ze ścianami o odporności ogniowej klasy E130. Jednakże, jeżeli stosowany materiał izolacyjny jest niepalny (odpowiadający mniej więcej europejskiej klasie A1 lub A1-s1d0) i w całości konstrukcji jest tylko ograniczona ilość materiałów palnych, te ściany działowe nie są koniec zne.

Konstrukcje dachowe

Rozprzestrzenianie się ognia na pokryciach dachowych zbadane jest w normie EN 1187 – 2, które to badanie jest identyczne z narodową metodą Nordtest NT Fire 006. Oznacza to, że metoda badań dla pokryć dachowych stosowana w Skandynawii właściwie stała się zharmonizowaną europejską metodą badań. Badanie europejskie, EN 1187, podzielone jest na trzy części, a NT Fire 006 to część druga badania.

Klasyfikacja pokryć dachowych oparta jest na stopniu uszkodzenia powierzchni oraz podłoża przez ogień. Kiedy spełnione są wymogi, danemu pokryciu dachowemu może być przypisana euroklasa. Ponadto, w aprobacie wyrobu narzucony jest rodzaj podłoża, na którym może być kładzione pokrycie dachowe. Jeżeli badanie przeprowadzone jest na izolacji ni epalnej, to w rzeczywistości dane pokrycie dachowe może być tylko położone jedynie na izolacji niepalnej. Jeśli dane pokrycie dachowe ma być położone na izolacji palnej, to należy przeprowadzić badanie na takiej izolacji.

Szwedzkie przepisy budowlane określają, że pokrycia dachowe klasy T mogą być stosowane na podłożach niepalnych. Pokrycia dachowe na podłożach palnych powinny być niepalne (np. stal lub dachówki ceramiczne), za wyjątkiem przypadków, kiedy dopuszczony jest pewien stopień rozprzestrzeniania się ognia. Takimi wyjątkami są budynki zlokalizowane poza obszarami dużej koncentracji budynków, na przykład centrami miast.

Fasady

Ogólnymi, minimalnymi wymogami dla wszystkich zewnętrznych warstw fasad to przynajmniej wykończenie powierzchni klasy III (według szwedzkiej klasyfikacji), ewentualnie trudno zapalne. W przybliżeniu odpowiada to euroklasie D. Szwedzkie przepisy budowlane określają, że: “Na wypadek pożaru zewnętrzne powierzchnie fasadowe nie mogą rozwijać wydzielanego ciepła i dymu do takiego stopnia, że ucieczka z miejsca pożaru oraz gaszenie pożaru są utrudnione ani też w taki sposób, że w ich pobliżu istnieje poważne ryzyko spowodowania obrażeń u ludzi.”

W zaleceniach ogólnych zewnętrzna powierzchnia fasadowa powinna charakteryzować się ni skim stopniem zapal ności lub spełniać wymogi wykończenia powierzchniowego Klasy III.

Specjalne wymogi zostały określone dla budynków klasy Br1. Budynki klasy Br1 są z azwyczaj budynkami z trzema lub więcej piętrami. Dwupiętrowe budynki, które przeznaczone są na bazy noclegowe dla ludzi nie znających danego terenu, np. hotele, dla ludzi nie będących w stanie o własnych siłach uciekać, np. szpitale, czy też budynki z siedzibami miejsc publicznych na drugim piętrze, np. sale zgromadzeń, winny również znajdować się w klasie Br1. Oznacza to, że duża część budynków w Szwecji zalicza się właśnie do klasy B1, a co się z tym wiąże, musi spełniać surowe wymogi związane z zachowaniem się fasad w trakcie pożaru.
Wymagania dotyczące ścian wychodzących na zewnątrz w budynku klasy Br1 to: ściany zewnętrzne są konstruowane tak, że:

• konstrukcja ściany pełni funkcję oddzielającą od innych stref pożarowych;
• rozprzestrzenianie się ognia wewnątrz ściany oraz wzdłuż powierzchni fasady jest ograniczone ze względu na przeznaczenie budynku oraz dostęp do sprzętu gaśniczego;
• ryzyko rozprzestrzeniania się ognia przez okna jest ograniczone, oraz
• na wypadek pożaru nie odpadają części ściany. Spadanie np. kawałków szkła, małych fragmentów obrzutki, itp. nie jest jednakże brane pod uwagę jeśli w ist otny sposób nie uniemożliwia lub nie utrudnia gaszenia pożaru i jeśli pomimo to, jest możliwa ucieczka ludzi bez spowodowania ich obrażeń.

Powyższe wymagania są obowiązkowe.

Zalecana procedura badań wykazująca zgodność z powyższymi wymogami to rozbudowany test fasadowy SP FIRE 105. Test ten oparty jest na wykorzystaniu trzypiętrowego budynku, w którym badane są płomienie rozprzestrzeniające się wzdłuż fasady wraz z ewentualnymi spadającymi częściami konstrukcji. Zastosowany model pożaru to ognienie w pomieszczeniu, które daje płomienie przedostające się przez okno naruszając fasadę. Drugie piętro badanego budynku wyposażone jest w ślepe okno w celu zbadania ryzyka rozprzestrzeniania się ognia w mieszkaniu ponad miejscem pierwotnego pożaru. Stąd, procedura badania SP FIRE 105 ma na celu pomiar parametrów określonych w przep isach.

Samonośne elementy typu sandwich (panele warstwowe)

W zależności od zastosowania w budynku, wyroby te mogą podlegać wymogom dotyczących pokryć powierzchniowych klasy I, II lub III. W przybliżeniu odpowiadają one odp owiednio europejskim klasom B1-s1,d0, C-s2,d0 lub D-s2,d0.
Wyroby te to zazwyczaj izolacja pokryta z obu stron stalowymi blachami. Na ogół określenie właściwości ogniowych dla warunków końcowego zastosowania jest bardzo trudne jeśli nie niemożliwe, jeżeli odbywa się w sposób inny niż przez wykonanie badania na dużą skalę. Powodem jest to, że zachowanie tych wyrobów w przypadku pożaru uzależnione jest od możliwości stali do ochrony znajdującej się pod nią palnej izolacji, możliwości wytrzymania pożaru bez zawalenia, itd. Dlatego też, w większości przypadków w Szwecji wykonuje się badanie na dużą skalę w celu wysunięcia wniosków dotyczących tych wyrobów. Badanie na dużą skalę jest zawsze przeprowadzane zgodnie z normą, którą w niektórych przypadkach może być dobrze znane badanie RCT (Room Corner Test), ISO 9705. ISO 9705 jest na etapie przejściowym stawania się normą CEN i włączenia do pakietu pomocniczego dla zharmonizowanego systemu.

Wnioski końcowe

Reakcja poszczególnych krajów na badania ogniowe oraz klasyfikację w Europie zgodnie z dyrektywą dla wyrobów budowlanych staje się w pełni zharmonizowana. Stosowany jest tzw. system euroklas. Wyroby spełniające wymagania europejskiej dyrektywy dla wyrobów budowlanych mogą być oznaczane znakiem CE i bez ograniczeń wprowadzane na rynek. System ten już działa w przypadku wyrobów izolacyjnych.

Przepisy budowlane w krajach skandynawskich zostały już lub wkrótce będą dostosowane do systemu europejskiego jednak nie powinno to wpłynąć na zastosowania produkowanych obecnie wyrobów. Ani Szwecja, ani żadne z państw członkowskich Unii nie nosi się z zamiarem zmi any przepisów w zakresie poziomów bezpieczeństwa. Za regułę uznano prace, których celem jest znalezienie odpowiedników euroklas dla każdej normy krajowej bez konieczności zmiany zastosowania wyrobu.

W Szwecji materiały izolacyjne mają szerokie zastosowanie jako izolacja ścian, poddaszy i strychów, konstrukcji dachowych, fasad oraz elementów fasadowych. Izolacja może być palna i niepalna. W każdym przypadku przeprowadza się badania na małą lub dużą skalę z określonym zakresem bezpieczeństwa w celu ustalenia właściwości ogniowych dla warunków charakterystycznych dla końcowego zastosowania. Sam rodzaj wyrobu, na przykład wełna mineralna, nie jest nigdy regulowany prawnie.